در پروژههای ساختمانی بزرگ، انتخاب تجهیزات تنها بر اساس ظرفیت اسمی یا قیمت دستگاه انجام نمیشود. شرایط سایت، ارتفاع ساختمان، شعاع کاری، وزن بارها، محل دپوی مصالح و محدودیتهای اطراف پروژه همگی میتوانند روی انتخاب تجهیزات بالابری تأثیر داشته باشند. این موضوع درباره تاورکرین اهمیت بیشتری پیدا میکند؛ زیرا انتخاب نامناسب دستگاه یا محل استقرار آن میتواند هزینه و پیچیدگی اجرای پروژه را افزایش دهد.
یکی از ابزارهایی که برای برنامهریزی دقیقتر پروژههای ساختمانی مورد استفاده قرار میگیرد، BIM یا مدلسازی اطلاعات ساختمان است. BIM فقط یک مدل سهبعدی از ساختمان نیست؛ بلکه میتواند اطلاعات اجزای پروژه، مراحل اجرا و شرایط سایت را در یک محیط هماهنگ در اختیار تیم پروژه قرار دهد. مطالعات حوزه ساختوساز نشان دادهاند که BIM میتواند در انتخاب نوع جرثقیل برجی، تعیین تعداد موردنیاز، بررسی محل استقرار و شبیهسازی عملیات نقش داشته باشد.
همچنین مدلهای چهاربعدی امکان بررسی تداخلهای احتمالی میان تاورکرینها یا میان جرثقیل و سازه را در مراحل برنامهریزی فراهم میکنند. این قابلیت هنگام تصمیمگیری برای فروش تاورکرین یا اجاره تاورکرین متناسب با مشخصات یک پروژه نیز اهمیت دارد؛ زیرا به جای انتخاب دستگاه صرفاً بر اساس چند مشخصه کلی، میتوان نیاز واقعی پروژه را دقیقتر ارزیابی کرد.در ادامه بررسی میکنیم BIM چیست و چگونه میتواند به انتخاب و برنامهریزی استفاده از تاورکرین کمک کند.
BIM چیست و چه اطلاعاتی در اختیار پروژه قرار میدهد؟
BIM مخفف Building Information Modeling و به معنای «مدلسازی اطلاعات ساختمان» است. در این روش، اطلاعات پروژه در قالب یک مدل دیجیتال سازمانیافته در اختیار تیمهای مختلف قرار میگیرد.تفاوت BIM با یک مدل سهبعدی ساده در اطلاعاتی است که به اجزای مدل متصل میشوند. در یک پروژه مبتنی بر BIM میتوان مشخصات بخشهای مختلف سازه، ابعاد، موقعیت عناصر، مراحل اجرا و اطلاعات موردنیاز برای برنامهریزی را در یک محیط هماهنگ بررسی کرد.
به همین دلیل BIM میتواند برای برنامهریزی کارگاه نیز کاربرد داشته باشد. برای مثال، محل ساختمان، مسیرهای تردد، نقاط دپوی مصالح و موقعیت تجهیزات موقت را میتوان در ارتباط با یکدیگر بررسی کرد.این موضوع برای انتخاب جرثقیل برجی اهمیت زیادی دارد. تاورکرین باید بتواند نقاط موردنیاز پروژه را پوشش دهد و در عین حال محدودیتهای سایت نیز در جانمایی آن در نظر گرفته شوند.پژوهشهای انجامشده درباره برنامهریزی تاورکرین نشان دادهاند که دادههای BIM میتوانند برای بررسی محل جرثقیل، نقاط تأمین و تقاضای مصالح و حتی طول بازوی موردنیاز مورد استفاده قرار گیرند.
BIM چگونه نیاز واقعی پروژه به تاورکرین را مشخص میکند؟
انتخاب تاورکرین معمولاً با پاسخ به چند سؤال اصلی آغاز میشود: بارها چه وزنی دارند؟ تا چه ارتفاعی باید حمل شوند؟ بیشترین فاصله افقی حمل چقدر است؟ مصالح از کجا برداشته و در چه نقطهای تخلیه میشوند؟ BIM میتواند بخشی از اطلاعات لازم برای پاسخ دادن به این پرسشها را در اختیار برنامهریزان قرار دهد. برای مثال، مدل ساختمان میتواند ابعاد و ارتفاع سازه را مشخص کند. محل عناصر سازهای و نقاط مختلف پروژه نیز به تیم اجرایی کمک میکند محدودهای را که تاورکرین باید پوشش دهد بهتر بشناسد.در انتخاب تاورکرین، تنها حداکثر ظرفیت دستگاه مهم نیست.
ظرفیت قابل حمل در شعاعهای مختلف، طول بازو، ارتفاع موردنیاز و شرایط نصب نیز باید متناسب با پروژه بررسی شوند.ممکن است یک جرثقیل برجی از نظر حداکثر ظرفیت باربرداری مناسب به نظر برسد، اما در فاصلهای که بار اصلی پروژه باید جابهجا شود ظرفیت موردنیاز را نداشته باشد. به همین دلیل بررسی نمودار بار و مشخصات فنی مدل موردنظر همچنان ضروری است. BIM در این مرحله جایگزین محاسبات مهندسی یا اطلاعات سازنده تاورکرین نمیشود؛ بلکه اطلاعات پروژه را منظمتر و قابلتصورتر میکند تا انتخاب دستگاه بر اساس شرایط واقعی سایت انجام شود.
جانمایی تاورکرین با BIM چگونه دقیقتر میشود؟
انتخاب مدل مناسب تنها نیمی از مسئله است. محل نصب تاورکرین نیز میتواند بر عملکرد آن اثر زیادی داشته باشد.اگر تاورکرین در موقعیت نامناسب قرار بگیرد، ممکن است بخشی از ساختمان یا محل دپوی مصالح خارج از محدوده مناسب کاری قرار گیرد. در مقابل، جانمایی بهتر میتواند پوشش نقاط موردنیاز پروژه را بهبود دهد.در محیط BIM میتوان موقعیتهای مختلف را پیش از نصب واقعی دستگاه بررسی کرد. شعاع کاری تاورکرین، ساختمان، نقاط دپوی مصالح و مسیرهای موجود در کارگاه را میتوان در یک مدل مشاهده کرد.مطالعات دانشگاهی درباره بهینهسازی محل تاورکرین نیز عواملی مانند دسترسی جرثقیل به محل نگهداری مصالح و سازه و کاهش پوشش بازو روی مسیرهای تردد را در تصمیمگیری درباره موقعیت جرثقیل بررسی کردهاند.
این قابلیت در پروژههایی با فضای محدود اهمیت بیشتری دارد. در یک کارگاه شهری ممکن است ساختمانهای مجاور، خیابان، تجهیزات دیگر یا محدودیت فضای نصب، انتخاب محل مناسب را دشوار کنند.بنابراین پیش از اجاره تاورکرین یا خرید دستگاه میتوان علاوه بر مشخصات فنی، امکان استقرار و پوشش کاری مدلهای مختلف را نیز بررسی کرد.
BIM چگونه به کاهش تداخلهای تاورکرین کمک میکند؟
یکی از کاربردهای مهم BIM، بررسی تداخلها پیش از رسیدن پروژه به مرحله اجراست .این مسئله زمانی اهمیت بیشتری پیدا میکند که چند تاورکرین در یک پروژه فعالیت داشته باشند یا محدوده حرکت بازوی جرثقیل به سازه و سایر تجهیزات نزدیک باشد. با استفاده از مدل سهبعدی و در برخی کاربردها مدلD4 که زمانبندی را نیز به مدل اضافه میکند، میتوان وضعیت تجهیزات را در مراحل مختلف پروژه شبیهسازی کرد. پژوهشهای BIM محور در حوزه تاورکرین از شبیهسازیD4 برای تشخیص تداخل میان جرثقیلها و برخورد احتمالی جرثقیل با سازه استفاده کردهاند.
این بررسی میتواند قبل از نصب تجهیزات انجام شود و به تیم پروژه فرصت دهد جانمایی یا برنامه عملیات را اصلاح کند.البته شبیهسازی BIM به معنی حذف الزامات ایمنی واقعی کارگاه نیست. محدودکنندههای حرکتی، سیستمهای ضدبرخورد در صورت نیاز، اپراتورهای واجد صلاحیت، ارتباط صحیح و برنامهریزی ایمن عملیات همچنان اهمیت اساسی دارند. در پروژههایی که چند جرثقیل برجی بهصورت همزمان فعالیت میکنند، هماهنگی عملیات اهمیت بیشتری پیدا میکند و مدل دیجیتال میتواند یکی از ابزارهای برنامهریزی این هماهنگی باشد.
BIM چه تأثیری بر تصمیم خرید یا اجاره تاورکرین دارد؟
پس از مشخص شدن نیازهای پروژه، کارفرما یا پیمانکار باید درباره تأمین تاورکرین تصمیم بگیرد. بسته به مدت پروژه، شرایط مالی، مدل موردنیاز و برنامه شرکت، ممکن است خرید یا اجاره گزینه مناسبتری باشد. BIM میتواند قبل از این تصمیم به مشخص شدن نیاز فنی کمک کند. وقتی ارتفاع موردنیاز، شعاع کاری، محل نصب و نیازهای اصلی باربرداری روشنتر باشند، بررسی گزینههای فروش تاورکرین نیز هدفمندتر خواهد شد.
برای مثال، شرکتی که پروژههای بلندمدت و متعددی با نیازهای نسبتاً مشابه دارد ممکن است خرید تجهیزات را بررسی کند. در مقابل، برای پروژهای با مدت محدود یا نیاز به مدل خاص، اجاره تاورکرین میتواند گزینه قابل بررسی باشد.نکته مهم این است که تصمیم خرید یا اجاره فقط بر اساس قیمت اولیه گرفته نشود. هزینه نصب و دمونتاژ، حمل، نگهداری، خواب دستگاه، قطعات، اپراتوری و تعمیر تاورکرین نیز میتوانند در هزینه واقعی استفاده از تجهیزات اثر داشته باشند.
BIM مستقیماً تعیین نمیکند خرید بهتر است یا اجاره؛ اما با مشخص کردن دقیقتر نیاز پروژه، احتمال انتخاب دستگاهی با ظرفیت بسیار بیشتر یا کمتر از نیاز را کاهش میدهد.همین منطق درباره تجهیزات حمل عمودی دیگر نیز قابل استفاده است. برای نمونه، محل و ظرفیت موردنیاز آسانسور کارگاهی یا تجهیزاتی مانند آلیماک نیز باید متناسب با برنامه اجرایی، ارتفاع و شرایط پروژه بررسی شود.
آیا BIM میتواند جای تجربه و بررسی فنی تاورکرین را بگیرد؟
با وجود قابلیتهای BIM ، نباید آن را جایگزین بررسیهای تخصصی دانست. مدل BIM زمانی قابل اتکاتر است که اطلاعات ورودی آن دقیق و بهروز باشند. اگر وزن بارها، مراحل ساخت، موقعیت دپو یا مشخصات تجهیزات اشتباه وارد شوند، خروجی تحلیل نیز میتواند تصمیمگیری را منحرف کند.
انتخاب نهایی جرثقیل برجی همچنان باید با بررسی نمودار بار، ظرفیت در شعاع موردنظر، ارتفاع آزاد، شرایط مهاربندی، فونداسیون، محدودیتهای سایت، دستورالعمل سازنده و الزامات ایمنی انجام شود.پس از شروع کار نیز شرایط پروژه ممکن است تغییر کند. افزایش ارتفاع سازه، تغییر محل دپوی مصالح یا تغییر برنامه اجرایی میتواند نیازمند بازنگری در برنامه تاورکرین باشد.
نگهداری تجهیزات نیز موضوع جداگانهای است. BIM ممکن است به برنامهریزی کمک کند، اما بازرسی، سرویس و تعمیر تاورکرین باید مطابق الزامات فنی دستگاه و توسط افراد واجد صلاحیت انجام شود. همین مسئله برای آسانسور کارگاهی و آلیماک نیز صدق میکند. مدل دیجیتال میتواند محل و نیاز عملیاتی را نشان دهد، اما انتخاب، نصب، بهرهبرداری و نگهداری تجهیزات نیازمند بررسی تخصصی است.بنابراین بهترین نتیجه زمانی به دست میآید که BIM در کنار تجربه اجرایی، اطلاعات فنی سازنده و بررسی مهندسی مورد استفاده قرار گیرد.
جمعبندی
BIM ابزاری برای مدلسازی و مدیریت اطلاعات پروژه است که میتواند در برنامهریزی تجهیزات ساختمانی نیز نقش مهمی داشته باشد. در مورد تاورکرین، این فناوری امکان بررسی بهتر ارتفاع سازه، شعاع کاری، محل استقرار، نقاط حمل مصالح و تداخلهای احتمالی را فراهم میکند.پژوهشهای انجامشده نشان میدهند BIM میتواند در انتخاب نوع تاورکرین، تعیین تعداد و موقعیت جرثقیلها و شبیهسازی عملیات برای بررسی تداخلها مورد استفاده قرار گیرد. این اطلاعات پیش از فروش تاورکرین یا اجاره تاورکرین برای یک پروژه اهمیت دارند؛ زیرا مشخص میکنند چه نوع جرثقیل برجی با چه مشخصاتی باید در میان گزینههای موجود بررسی شود.
در کنار آن، هزینههای نصب، نگهداری و تعمیر تاورکرین و همچنین نحوه هماهنگی تاورکرین با تجهیزاتی مانند آسانسور کارگاهی و آلیماک نیز باید در برنامه کلی پروژه دیده شوند.در نهایت،BIM جایگزین محاسبات مهندسی و نظر متخصص نیست؛ بلکه ابزاری است که اطلاعات بیشتری در اختیار تیم پروژه قرار میدهد تا انتخاب تجهیزات، جانمایی و برنامهریزی عملیات با شناخت دقیقتری از شرایط واقعی پروژه انجام شود.
